Phong tục đón Tết của Nhật Bản

Tết của Người Nhật bắt đầu ngày 1 tháng 1 dương lịch. Tại Nhật, Tết là một phần tinh hoa văn hoá của đất nước và lưu giữ rất nhiều phong tục tập quán từ xa xưa. Những món ăn và các hoạt động trong ngày Tết ở Nhật Bản mang đầy ý nghĩa sâu xa đặc biệt.

Trước ngày 31/12 và Omisoka

Omisoka dùng để chỉ ngày 31/12 tại Nhật Bản. Tháng 12 người Nhật luôn tất bật các công đoạn chuẩn bị đón năm mới. Người người sắm sửa đồ Tết khắp các chợ và cửa hàng. Cả gia đình cùng nhau tổng vệ sinh các phòng, trang hoàng nhà cửa và chuẩn bị Osechi.

Người Nhật tin rằng để chào đón các vị thần đến nhà vào năm mới, nhà cửa phải vệ sinh thật sạch sẽ. Ngày xưa, đợt tổng vệ sinh thường bắt đầu vào ngày 13/12, hay còn gọi là ngày “Susuharai”, nhưng gần đây nhiều gia đình thường lên kế hoạch dọn dẹp vào khoảng thời gian gần ngày 31/12. Hiện nay vào ngày 13 vẫn tổ chức các lễ Susuharai linh thiêng tại các Thần điện, chùa chiền.

Sau đợt tổng vệ sinh Osouji, các thành viên trong gia đình sẽ trang hoàng nhà cửa, thời điểm tốt nhất vào ngày 28 hoặc 30. Bởi vì trong tiếng Nhật số 29 phát âm gần giống “Nijyu no kurushimi”, dịch ra là “Hai lần nỗi đau”, ngoài ra sẽ rất thất lễ nếu trang trí nhà cửa vào ngày 31, ngày cuối cùng trong năm, vì vậy người Nhật thường tránh 2 ngày 29 và 31 để trang trí nhà cửa.

 Kagamimochi: bao gồm Mochi – Mâm bánh dày phía dưới và Mikan – một quả quýt Nhật trên cùng, được đặt ở trang trọng đẹp đẽ nhất của ngôi nhà, chính là nơi các vị thần trú lại khi đến thăm nhà.

 Kadomatsu: được xem là dấu hiệu của Thần linh, gồm có cành thông và 3 ống tre tươi vát chéo. Người Nhật sử dụng các loài cây mang ý nghĩa phúc lành như thông, tre… và đặt Kadomatsu ngay trước nhà.

 Shimekazari: có tác dụng trừ tà, thể hiện hình ảnh ngôi nhà là một nơi linh thiêng, được trang trí ở ngay lối vào nhà và bàn thờ.

Người Nhật chuẩn bị xong thiệp chúc Tết vào tháng 12. Những tấm bưu thiếp có hình vẽ 12 con giáp hay in ảnh gia đình, kèm lời chúc mừng năm mới gửi đến nhà người thân, người giúp đỡ. Một tấm thiệp viết tay luôn mang đến cảm giác ấm áp và người nhận hạnh phúc hơn những tấm thiệp điện tử thời đại ngày nay. Những gia đình có tang được gọi là “Mochu” sẽ không nhận hay gửi tấm Nengajo trong vòng 1 năm.

Toshikoshi Soba – Ăn mì trường thọ là điều đặc trưng trong đêm Omisoka. Có gia đình ăn mì trường thọ trong bữa tối, nhưng cũng có gia đình thưởng thức Toshikoshi Soba sau khi dùng bữa tối với Sushi, cua hay lẩu Sukiyaki trong Joya no Kane – tiếng chuông giao thừa. Các ngôi chùa trong vùng sẽ vang lên 108 tiếng chuông thánh thót – theo cách nghĩ của Phật giáo chính là tượng trưng cho 108 ham muốn trần tục của con người, được điểm từ lúc vừa qua 23 giờ ngày 31, kéo dài đến 0 giờ ngày hôm sau. Nếu gần nhà không có ngôi chùa nào, bạn vẫn có thể lắng nghe thời khắc này được phát trên sóng truyền hình .

Ngày 1/1 là ngày bắt đầu năm mới được gọi là “Gantan” ở Nhật. Từ ngày 1 đến ngày 3 được gọi là “San ga Nichi”-ngày nghỉ  Tết . Tùy vào từng địa phương mà “Matsu no Uchi” – thời gian Tết kéo dài là khác nhau, như Tết ở vùng gần Tokyo kéo dài đến ngày 7/1, còn vùng gần Osaka kéo dài đến ngày 15/1. Vào ngày cuối cùng của Matsu no Uchi, các vật trang trí ngày Tết sẽ được tháo xuống .

HatsumoudeĐây chính là câu chúc mừng năm mới trong tiếng Nhật. Khi bước sang ngày Gantan, người Nhật thưởng thức Osechi và Ozouni. Sau đó, mọi người sẽ họp mặt người thân hay về quê thăm gia đình. Trong dịp này nhiều người hay mặc Kimono nhưng cũng có nhiều người mặc trang phục bình thường.

Đây là chuyến viếng thăm Thần điện cầu mong sự bình an và hạnh phúc cho cả năm. Có nhiều người đi từ tối 31 và viếng Thần điện chính thời khắc giao thừa, nhưng cũng có người đến trưa chiều ngày 1 mới đi cầu phúc. Vào dịp đầu năm này, Thần điện nào cũng đông đúc, có cả đoàn người xếp thành hàng dài nối đuôi nhau vào những Thần điện nổi tiếng ở Asakusa hay Kyoto. Người dân Nhật thường dùng đồng 5 yên là tiền dân hương, vì phát âm của nó là “Go en”, đồng âm với chữ “May mắn” hay “Duyên”.

Đây là tiền lì xì người lớn hay tặng trẻ nhỏ. Trẻ em rất háo hức với tục lệ Otoshidama đầu năm, những gia đình đông con cháu chắc chắn sẽ tốn một khoản lì xì đáng kể. Đám trẻ con chắc hẳn rất thích thú nếu tiền lì xì được đựng trong Pochibukuro – phong bao lì xì có nhiều hoa văn hay hình nhân vật hoạt hình đáng yêu.

Hatsuyume

Hatsuyume là giấc mơ vào đêm ngày Gantan đến sáng ngày 2. Người Nhật cho rằng những điều bạn mơ thấy trong Hatsuyume sẽ báo trước điềm lành hoặc điềm dữ trong một năm. Nếu bạn mơ thấy “Ichi Fuji Ni Taka San Nasubi”, có nghĩa là “Nhất Phú Sĩ – Nhì đại bàng – Ba cà tím” sẽ gặp được may mắn cả năm. Bởi trong tiếng Nhật, đồng âm với “Trường thọ” chính là núi Phú Sĩ, đại bàng là “Thành công” còn cá tím “Con cháu đầy đàn”.

Kagamimochi – chiếc bánh dày dùng để mời Thần linh tuyệt đối không được ăn khi các vị Thần ngự trong nhà vào dịp đầu năm. Sau khi vị Thần đi khỏi nhà, việc thưởng thức Kagamimochi  gọi là “Kagamibiraki”. Thời gian của Kagamibiraki tùy từng địa phương mà khác nhau, nhưng thường vào ngày 11/1 là phổ biến nhất. Người Nhật cho rằng Thần linh rất ghét những vật nhọn, nên để đập nhỏ bánh dày (lúc này còn cứng) mọi người thường dùng chày gỗ sau đó cho vào món súp Ozoni hay Shiruko – món chè đậu đỏ ăn kèm bánh dày. cảm giác khi ăn món ăn này là “ cuối cùng cũng hết Tết rồi nhỉ”.